Pistia rozetkowa (gatunek zakazany w Unii Europejskiej)
Pistia rozetkowa (z łac. Pistia stratiotes) – roślina pływająca, często spotykana w oczkach wodnych oraz akwariach. Pochodzi ze strefy międzyzwrotnikowej, a pierwsze wzmianki o jej istnieniu pojawiły się już u starożytnych Egipcjan oraz u greckich filozofów.
Obecnie rozpowszechniona wszędzie, gdzie występują ciepłe wody. Często przez swój inwazyjny rozrost uważana za chwast, a w niektórych stanach USA roślina zakazana – wypiera rodzime gatunki roślin, a zarastając duże połacie sprawia, że woda staje się uboga w tlen, co utrudnia zwierzętom wodnym swobodną i bezproblemową egzystencję.
Posiada liście dorastające do 15 cm długości (zatem średnica rozety może mieć nawet 30 cm lub więcej), z wierzchu skórzasto-aksamitne w odcieniu niebiesko-zielonym, pokryte miękkimi włoskami, a od spodu srebrzysto-zielone z wyraźnym wypukłym unerwieniem.
Pistia posiada bardzo rozbudowany system korzeniowy, który może osiągać nawet 50 cm długości i często w akwariach służy za kryjówkę dla narybku oraz dla ryb lubiących zacienione miejsca. Zdarza się, że korzenie są tak długie, że wrastają w podłoże – sprawia to, że roślina jest dodatkowo nawożona materią zgromadzoną w podłożu, a nie tylko w słupie wody.
W dobrych warunkach pistia kwitnie drobnymi, żółtawymi kwiatami, które wyglądem podobne są do kwiatów innych roślin z rodziny obrazkowatych (Araceae). Po zapyleniu kwiatów powstaje owoc, w środku którego może znajdować się 4-6 nasion (w zależności od warunków uprawy).
Rozmnaża się dosyć intensywnie, poprzez rozłogi. Odrywanie odrostów sprzyja szybszemu wzrostowi głównej rozety. W przypadku nierozdzielania rozet jest ich coraz więcej, ale stają się one mniejsze. Nie powinno się dopuszczać do pokrycia przez roślinę całej powierzchni tafli, gdyż utrudnia to wymianę gazową w zbiorniku.
Pistia w akwarium do prawidłowego wzrostu potrzebuje azotu, zatem pochłania jego spore ilości z wody. Jeśli w akwarium posiadamy inne rośliny azotolubne (np. kryptokoryna, rogatek), bądź obsada jest niewielka w porównaniu do litrażu, warto uzupełniać ewentualne niedobory tego pierwiastka odpowiednim nawozem. Często to właśnie niedobór azotu sprawia, że liście pistii rozpuszczają się, powodując przedostawanie wody na ich powierzchnię. Tworzy to wrażenie, że to właśnie zbierające się krople są przyczyną żółknięcia i obumierania liści.
Roślina ta dobrze rośnie w mocnym świetle oraz w niezbyt silnym nurcie wody, preferuje przewiewne akwaria z wodą bogatą w makro i mikroelementy. Nie toleruje torfu.
W Chinach znajduje zastosowanie w gastronomii jako roślina jadalna.
Pistia trafiła na listę gatunków zakazanych w Unii Europejskiej (zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1143/2014). Okres przejściowy, w trakcie którego można ją uprawiać oraz wprowadzać do obrotu, obowiązuje do 01.08.2024 r. włącznie.
Rogatek sztywny
Rogatek sztywny (z łac. Ceratophyllum demersum) – gatunek byliny z rodziny rogatkowatych (Ceratophyllaceae), występujący w stanie dzikim na całym globie. Potrafi dostosować się do różnych warunków i toleruje szeroki zakres temperatury wody. W Polsce można go znaleźć w stawach i jeziorach, najczęściej na niżu i pogórzu. Przez swój szybki wzrost ma tendencję do wypierania innych gatunków roślin.
Wyróżnia się tym, że w przeciwieństwie do większości roślin wodnych, żyje całkowicie pod wodą, podczas gdy zazwyczaj rośliny wodne wykazują tendencję do wytwarzania liści nadwodnych i tym samym odrzucania liści podwodnych.
Rogatek ma charakterystyczny wygląd – liście ułożone okółkowo, widlasto rozgałęzione. Nie wytwarza korzeni, ich funkcję pełnią zmodyfikowane pędy przypominające korzenie. Mimo to można go sadzić w podłożu, jednak to roślina na tyle szybko rosnąca i wymagająca częstego odmładzania, że każdorazowe wyciąganie go z podłoża bywa kłopotliwe. Poza tym pamiętajmy, że grzebanie w podłożu to jest raczej coś, czego powinniśmy unikać ze względu na możliwość uwolnienia szkodliwych substancji z podłoża. Dlatego powinniśmy to robić tylko w wyjątkowych sytuacjach kiedy już nie mamy wyjścia.
Kwiaty rogatka są małe i niepozorne, wyrastają w kącikach liści i są zapylane pod wodą. Po zapyleniu powstaje owoc, kształtem przypominający podłużny orzeszek.
Uprawa jest łatwa, poza regularnym odmładzaniem – dla zachowania ładnego wyglądu – nie wymaga innych zabiegów. W mocnym świetle liście rogatka robią się brązowe, w słabszym ma różne odcienie zieleni (od jasnej do ciemniejszej). Ładniej i szybciej rośnie w wodzie bogatszej w azot, dlatego też poleca się go przy zakładaniu akwarium.
W stawach i jeziorach na zimę opada na dno, część liści pozostaje zielona, a część zamiera i odradza się na wiosnę z pąków.
W liściach rogatka odkładają się związki wapnia, które sprawiają, że są one sztywne. Zatem w twardszej wodzie roślina będzie sztywniejsza. Zdarza się też, że liście są zjadane przez ślimaki wodne jeśli nie mają one wystarczającej ilości wapnia pochodzącej z wody lub pożywienia.
Rogatek dobrze natlenia wodę, oczyszcza ją z amoniaku i fosforanów, jest też bardzo dobrym schronieniem dla narybku. Pełni również funkcję ograniczania ostrego światła dla ryb, dla których jest ono niekomfortowe. Jednak trzeba pamiętać, że zbytnie zacienienie akwarium nie sprzyja roślinom posadzonym w podłożu.
W oczkach wodnych w rogatku często swoje jaja składają ważki, dlatego też lepiej pozyskiwać go z pewnych źródeł, aby tego uniknąć w naszych akwariach (larwy ważek są drapieżne i stanowią zagrożenie dla obsady).
Bardzo podobny do rogatka sztywnego jest rogatek krótkoszyjkowy. Rzadziej występuje nie tylko w Polsce, ale i w Europie. Nazwa nawiązuje do krótszej szyjki słupka kwiatu.
Kryptokoryny
Kryptokoryny, inaczej zwartki – rodzaj roślin błotnych i wodnych z rodziny obrazkowatych (Araceae), obejmujący kilkadziesiąt gatunków pochodzących z tropikalnych i subtropikalnych regionów południowo – wschodniej Azji. Pierwszy zarejestrowany opis tej rośliny pochodzi z XVIII w.
W naturalnym środowisku występuje w strumykach, rzekach, stawach, ale również na terenach podmokłych i bagnistych.
Kryptokoryna zbudowana jest z grubego krótkiego kłącza, które często daje całą sieć rozłogów, a tym samym kolejne samodzielne rośliny. Liście są zazwyczaj lancetowate, osadzone na ogonkach różnej długości – ich długość zależy od odmiany, mogą mieć od kilku do nawet kilkudziesięciu centymetrów.
Jest jedną z najpopularniejszych i najłatwiejszych w uprawie roślin akwariowych. Dzięki różnorodności zarówno w wielkości jak i w wyglądzie (w tym kolorystyce) można z niej tworzyć ciekawe aranżacje praktycznie w każdym litrażu. Najbardziej znanymi odmianami są kryptokoryna Wendtii Brown oraz kryptokoryna Wendtii Green. Jak nazwa wskazuje, jedna z nich liście ma brązowe (od spodu są różowe), a druga ma liście soczysto zielone. Dzięki temu nawet tylko z tych dwóch odmian można stworzyć ładnie kontrastującą aranżację. Innymi odmianami o ciekawej kolorystyce są: kryptokoryna nurii – brązowe liście z wyraźnym, pomarańczowo-brunatnym wzorem; C. nurii Pink Line – do ww. wzoru dochodzą pionowe, różowe pasy; C. flamingo – roślina jest różowa z kontrastującym, ale również różowym, unerwieniem; C. rubella – bordowa.
Ponadto, ze względu na różnorodne rozmiary, nadają się praktycznie na każdy plan w akwarium. Najmniejsze, idealne na pierwszy plan, są C. parva, C. nevillii oraz C. nana. Z kolei największe rozmiary osiągają np. C. undulata, C. usteriana, C. aponogetifolia (liście pokładające się tuż pod taflą dają niesamowity efekt).
Kryptokoryny do prawidłowego i szybkiego wzrostu potrzebują sporych ilości azotu, co może przekładać się na wzrost innych roślin azotolubnych, jeśli mamy je również w akwarium. Niedobory tego pierwiastka widać po rozpuszczających się liściach – począwszy od ich czubka. Z tego też względu z czasem może zajść konieczność doraźnego uzupełniania niedoborów azotu. Zdarza się często, że po zmianie warunków (np. po zakupie) roślina odrzuca praktycznie wszystkie liście. Jest to zjawisko które ma zapewnić zwartkom konkurencyjność, odrzucony liść uwalnia związki allelopatyczne mające za zadanie osłabić inne rośliny w pobliżu. Dlatego liście takie należy usuwać ze zbiornika. Mimo tego uszczerbku kryptokoryny potrafią szybko odbudować liście nawet z gołego kłącza.
Roślina ta wręcz słynie z ogromnego systemu korzeniowego. Często korzenie są dłuższe niż nadziemna część rośliny. Dlatego też z czasem dosyć kłopotliwe staje się usunięcie jej z akwarium, kiedy np. zamarzy nam się zmiana wystroju. Jednak jeśli już ją wyjmiemy, długie korzenie możemy spokojnie skrócić, nawet o 2/3 długości. Nie zaszkodzi to roślinie, a nam ułatwi ponowne umieszczenie jej w podłożu.
Aby zapewnić dobry wzrost, warto co kwartał dawać w podłoże, blisko kłącza, kulkę gliniano-torfową bądź pałeczkę nawozową.
Autor: Angelika Kielesińska